Sahte ilaç nasıl anlaşılır?

Sahte ilaç çoğu zaman kutusuna bakılarak anlaşılmaz. Eczaneden almak, karekodu sorgulamak ve şüpheyi bildirmek en güvenilir adımlardır.

Sahte ilaç çoğu zaman kutusuna bakılarak anlaşılmaz; iyi yapılmış bir kopya gerçeğinden gözle ayırt edilemeyebilir. En güvenilir adımlar ilacı eczaneden almak, kutudaki karekodu İlaç Takip Sistemi'nin (İTS) mobil uygulamasıyla sorgulamak ve şüphe hâlinde eczacıya ya da Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'na (TİTCK) bildirmektir. Üretici açısından ise karekod tek başına yetmez: kopyalanmış bir kodun arkasındaki kutuyu ayırt edecek ikinci bir katman gerekir.

Sahte ilaç ne demek?

TİTCK'nin sahte ve kaçak ilaçlara ilişkin kılavuzu, sahte ilacı kimliğinde, kaynağında ya da geçmişinde sahtecilik yapılmış beşeri tıbbi ürün olarak tanımlar. Kimlik; ambalaj, etiket, isim ve bileşimdeki maddeleri; kaynak, üreticiyi ve üretildiği ülkeyi; geçmiş ise dağıtım kanallarına ait kayıtları kapsar. Kılavuz, istenmeden oluşan kalite sorunlarını bu tanımın dışında tutar.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) de aynı ayrımı yapar. Standart altı ürün, kalite standartlarını karşılamayan üründür ve çoğunlukla üretim hatasından kaynaklanır. Sahte ürün ise kimliğini, bileşimini ya da kaynağını kasıtlı olarak yanlış gösteren üründür.

DSÖ'nün Aralık 2024 tarihli bilgi notuna göre düşük ve orta gelirli ülkelerde ilaçların en az onda biri standart altı ya da sahtedir ve ülkeler bu ürünlere yılda tahminen 30,5 milyar ABD doları harcamaktadır. Not, aşılardan antibiyotiklere ve kanser tedavilerine kadar her tür tıbbi ürünün etkilenebildiğini, bu ürünlerin sıklıkla çevrim içi ya da kayıt dışı pazarlarda satıldığını belirtir.

Kutudan sahte ilaç anlaşılır mı?

Kutu bazı ipuçları verir, ama kesin cevap vermez. Aşağıdakiler şüphe için yeterli, karar için yetersizdir:

  • Baskıda bulanıklık, renk tonunda farklılık ya da yazım hatası.
  • Açılmış, yeniden yapıştırılmış ya da bütünlüğü bozulmuş kapak ve mühür.
  • Kutu üzerindeki seri numarası ve son kullanma tarihinin iç ambalajla uyuşmaması.
  • Tablet ya da kapsülün daha önce kullanılandan farklı renk, boyut veya kokuda olması.
  • Kullanma talimatının eksik olması ya da başka bir dilde olması.

Bu işaretlerin hiçbiri görülmese de ürün sahte olabilir. Sahtecinin elinde gerçek kutu vardır ve onu taklit etmek için yeterli zamanı vardır.

Karekod ve İTS ne işe yarar?

TİTCK kılavuzuna göre Türkiye'de tüm ilaçlar 1 Ocak 2010'dan beri karekodlu olarak satılmaktadır. İlaç Takip Sistemi, karekodla işaretlenen her kutunun üretim ya da ithalattan satışa kadar her hareketini ve bulunduğu konumu izler. Amaç, sahte ve kaçak ilacın yasal tedarik zincirine girmesini önlemektir.

Sağlık Bakanlığı'nın İTS mobil uygulaması, kutu üzerindeki karekod okutularak ilacın sistemde kayıtlı olup olmadığını sorgulamaya imkân verir. Uygulama ayrıca ilacın geri çağrılıp çağrılmadığını ve son kullanma tarihinin geçip geçmediğini gösterir.

Karekod sorgusunun sınırı da bilinmelidir. Sorgu, kodun sistemde kayıtlı olduğunu gösterir; elinizdeki kutunun o koda ait gerçek kutu olduğunu tek başına göstermez. Gerçek bir kutudan kopyalanan kod, başka bir kutunun üzerine basılabilir.

İnternetten ilaç almak neden risklidir?

TİTCK kılavuzu, ilaçların internet üzerinden satışının ve tanıtımının mevzuata aykırı olduğunu, 1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu ile 6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun'a dayanarak açıkça belirtir. Kurum, internet üzerindeki ilaç satışlarını rutin olarak tarar ve tespit ettiği sitelere erişim engeli için işlem başlatır.

DSÖ de yetkisiz internet sitelerinden yapılan satışın arttığını ve sahte ürünün tüketiciye ulaşmasını kolaylaştırdığını belirtir. Avrupa Birliği'nde 2011/62/AB sayılı Sahte İlaçlar Direktifi bu nedenle yasal çevrim içi eczaneler için ortak bir logo getirmiştir. Aynı direktif, ilaç dış ambalajına benzersiz bir tanımlayıcı ve kurcalamaya karşı bir koruma konmasını zorunlu kılar; bu kuralları ayrıntılandıran 2016/161 sayılı Yetki Devrine Dayalı Tüzük 9 Şubat 2019'dan beri uygulanmaktadır.

Şüpheli ilaç nereye bildirilir?

TİTCK kılavuzuna göre sahte ya da kaçak ilaç şüphesi; Sağlık Bakanlığı'na, TİTCK'ye, il sağlık müdürlüklerine ya da ruhsat sahibi firmaya bildirilebilir. Kuruma yapılan başvurular yazılı başvuru, CİMER, SABİM ve Kurum Halkla İlişkiler Birimi üzerinden ulaşır.

Ruhsat sahibi firmanın da bir yükümlülüğü vardır: kendisine gelen şüpheli ürün bildirimini değerlendirir ve kılavuzun ekindeki firma bildirim formuyla Kuruma başvurur. Bu değerlendirmede firmanın ilk sorusu, şüpheli kutunun kendi hattından çıkıp çıkmadığıdır.

Lumvex ilaç üreticisine ne sağlar?

Lumvex, ilaç ambalajına ve gerektiğinde ürünün kendisine, mevcut baskı ya da kaplama adımında çıplak gözle görünmeyen bir lüminesans imza uygular; ambalaj tasarımı değişmez. Ecza deposunda, eczanede ya da iade sürecinde yetkili personel okuyucuyu kutuya tuttuğunda kutunun üreticinin hattından çıkıp çıkmadığı yerinde görülür ve okuma yer ve zamanıyla kaydedilir. Ruhsat sahibinin şüpheli ürün bildirimini değerlendirirken başvurabileceği dayanak bu kayıttır.

Bu okumayı hasta yapmaz; okuyucu üreticide ve yetkili personeldedir. Bu okuma İTS sorgusunun, TİTCK'ye yapılan bildirimin ve ürünün laboratuvar analizinin yerini tutmaz. Kontrolün depo ve sahada nasıl kurulduğunu ilaç, tıbbi cihaz ve kozmetikte orijinallik doğrulama yazısında, sektör ayrıntılarını ilaç sektörü sayfasında bulabilirsiniz.

Kaynaklar

Görüşme talebi

Ürününüz için uygun imzayı birlikte belirleyelim.

İlk görüşmede ürün, satış kanalları ve karşılaşılan riskler değerlendirilir; bu değerlendirmeye uygun yöntem önerilir.

Görüşme talep edin